We zijn op de vlucht voor onze chaos

‘De eerste minister bleef er optimistisch bij.’

Eerst het zuur, dan het zoet zo luidde het motto van een vorig kabinet dat kwam, zag en verdween. De meeste regeringen in ons land brachten deze woorden in praktijk, ook het nu aftredende kabinet.

Het was een bijzonder zuur kabinet, het hamerde erop dat er bezuinigd moest worden. De eerste minister bleef er optimistisch bij.

Uiteraard moesten de zwaksten in onze samenleving de zwaarste lasten dragen. Want zij zijn vaak afhankelijk van de staat en kunnen gemakkelijk onder de duim gehouden worden. Verpleeghuizen werden opgeheven en op vele activiteiten werd gekort.

Toen, als bliksem uit de hemel veranderde het beeld. Er werd omgeroepen dat de zure melk door een soort seculier wonder zoet was geworden.

De beste melk was voor het laatst bewaard. Het nieuwe kabinet kon gaan uitgeven. Het wordt weer leuk minister te zijn. We kunnen onze feestelijke kleren aantrekken.

Lees verder

Schrijf een reactie

Opgeslagen onder Geloven vandaag

De zondebok van de sociaal-democratie

In deze vastentijd lees ik dit jaar niet de gebruikelijke teksten van de profeten, maar teksten uit de Wijsheidstraditie.

Na de verkiezingsnacht las ik in het boek Prediker: ‘Niet altijd winnen de snellen de wedloop of de dappersten de oorlog. Het zijn niet altijd de wijzen die te eten hebben, de verstandigen die rijk worden of de deskundigen die bijval krijgen. Alles hangt af van tijd en toeval.’ (9:11)

Opmerkelijk dat mensen in de PvdA na de verloren verkiezingen om het afreden van de voorzitter riepen, met onder meer als argument dat iemand geofferd moest worden. Dit is een teruggrijpen naar het heidense verleden.

Dat is een relativerende opmerking waarmee het boek Prediker vol mee staat. Het is een klein wonder dat dit boek deel uitmaakt van het Oude Testament.

Zo een relativerende opmerking kunnen we goed gebruiken na deze uitslag van de verkiezingen. Maar er is meer. Het ziet er naar uit dat het geloof in het individualisme, de verkondiging van de autonomie van de mens, weer groter is geworden. De partij die het socialisme vertegenwoordigde – eerlijk delen, vergeet niet de solidariteit, samen sterk, de grootste moet de zwaarste lasten – is gereduceerd tot een klein groepje.

Lees verder

2 Comments

Opgeslagen onder Geloven vandaag

‘Wahl ist Qual’

‘Wahl ist Qual’ zei de leraar Duits tegen ons, leerlingen van het gymnasium. ‘Zoek daarvoor nu eens een goede, typische Nederlandse vertaling.’ Wij zochten naar een typische Nederlandse uitdrukking.

De betekenis was duidelijk: kiezen is moeilijk. Ieder van ons kende die ervaring. Maar een typisch Nederlandse uitdrukking… We peinsden ons suf. Tot de leraar triomfantelijk riep: ‘Kiezen is moeilijk’. Gebrom in de klas. Was dat nu een typische Nederlandse uitdrukking?

Opstelling voor het lijsttrekkersdebat in Theater Carré in Amsterdam

Ik moest hier aan denken toen ik hoorde dat in elk geval vorige week nog driekwart van de kiesgerechtigden nog niet wist op wie of wat ze zouden stemmen. Kiezen is deze keer bijzonder moeilijk.

De kandidaten komen met eigen rekenwerk over hun voorstellen. Ik begrijp dat elk voorstel veel goeds bevat, maar dat het ook een kostenplaatje met zich meebrengt. De discussie gaat dan over de vraag: waar schuif je het geld heen? Ze gaat dus meer over de vraag naar het hoe dan naar het wat. Lees verder

Schrijf een reactie

Opgeslagen onder Geloven vandaag

Verkiezingen zijn een loterij

In het oude Griekenland, bakermat van de democratie, was een verkiezing een loterij.

Wanneer er in Egypte een nieuwe leider van de Kopten gekozen moet worden, vindt er op het einde van de procedure een loting plaats. Twee briefjes met ieder een naam van een kandidaat die in de verkiezingsrondes boven zijn komen drijven, worden in een kelk of op een pateen gelegd en vervolgens moet een jongetje van een jaar of twaalf er een van kiezen.

Degene die zo gekozen wordt is de nieuwe patriarch van de Koptische kerk. De democratisch verkiezingen – met dien verstande dat vrouwen geen stem hebben – lopen uit op een loterij.

De idee om de procedure te laten uitlopen in een loterij komt waarschijnlijk voort uit verschillende bronnen en motieven. Zo voorkomt de Koptische kerk dat uiteindelijk de kerk verscheurd wordt door twee of meer rivaliserende fracties. De keuze wordt de kiesmannen uit handen genomen.

Benadrukt wordt dat de aanstelling in laatste instantie van God uitgaat. Niet een machtige leider beslist over het werpen van het lot, maar een onschuldig kind. De patriarch moet zelf geen slimme vos zijn, maar iemand die wordt als een kind.

De geschiedenis levert een ander sterk argument op. Als je kijkt naar de meer democratisch momenten in de Griekse, vooral Atheense, geschiedenis van de vijfde eeuw v. Chr. moet je vaststellen dat loting een grote rol speelde.

Lees verder

Schrijf een reactie

Opgeslagen onder Geloven vandaag

Niet-weten geeft een blik op waarheid

‘Zeggen het meeste niet te weten, kan ons helpen de feiten onder ogen te zien. Dat kan verlossend en bevrijdend zijn.’

Wanneer je in een nieuw theologisch naslagwerk naar het lemma ‘erfzonde’ zoekt, moet je niet verbaasd zijn als je het daar niet in terugvindt.

De geschiedenis van dit begrip is zeer complex. Augustinus (354-430), bisschop van Hippo in Noord Afrika en bovenal theoloog en schrijver heeft hierbij een belangrijke rol gespeeld. Hij was ooit, voordat hij christen werd, een manicheeër. De manicheeërs hadden een negatieve kijk op het lichaam.

Augustinus was ervan overtuigd dat alle mensen Gods welwillendheid nodig hadden. Dat vooronderstelde volgens hem dat alle mensen op een of andere manier bij God in de schuld stonden. Alle mensen waren betrokken bij de gemeenschappelijke bestemming van de mensheid, onafhankelijk van hun eigen beslissingen betreffende goed en kwaad.

Mensen geven zonde en dood door aan de volgende generatie. De zonde was bovenal een schending van de verticale relatie met God. De horizontale relatie van mensen onder elkaar kreeg minder aandacht.

Predikers en theologen hebben geworsteld met de erfenis van Augustinus. Zijn gedachtegoed had een geweldige invloed op de volgende generaties van theologen en pastores.

Lees verder

Schrijf een reactie

Opgeslagen onder Geloven vandaag

Een Amerikaanse revolutie

De Amerikanen van de Verenigde Staten hebben een grote eerbied voor hun grondwet. Voor ons is dit moeilijk na te voelen. Wij hebben ook een grondwet, maar die wordt gezien als een nuttig en zelfs noodzakelijk instrument, niet als de grond waarop de Nederlandse cultuur en geschiedenis gebouwd is. Amerikanen beschouwen hun grondwet als een zeer democratische tekst die vele landen min of meer hebben overgenomen.

‘De inrichting van de Amerikaanse democratie houdt de massa goeddeels buiten de deur.’

Zo democratisch is die grondwet ook weer niet. Ze is de grondwet van een gentleman’s republic. Een republiek die bestaat uit verstandige en evenwichtige heren die hun eigen belangen hebben en ze behartigen. Ze verschillen soms van mening, hebben lang niet altijd dezelfde belangen, maar zijn bereid onder het genot van een sigaar en een glas whisky compromissen te sluiten.

Ook de Nederlandse grondwet ging er aanvankelijk van uit dat de besluiten door de eerste en Tweede Kamer werden genomen in ‘gemeen overleg’. Dat was niet gemeen in de zin van agressief, maar gemeen in de zin van gemeenschappelijk overleg.

Lees verder

Schrijf een reactie

Opgeslagen onder Geloven vandaag

Thema geweld: opstap voor dialoog

Het ligt voor de hand dat we ons na de talrijke terroristische aanslagen afvragen wat de islam en geweld met elkaar te maken hebben. Dat zou wel eens een jarenlange studie kunnen vragen. Ik maak alleen maar enige opmerkingen.

De Kaaba in Mekka, het centrale heiligdom van de islam.

De interesse in de vraag hoe de islam zich verhoudt tot geweld roept allereerst de vraag op hoeveel moslims bereid zijn geweld toe te passen. De geleerden zijn het hier niet over eens, blijkt uit een discussie in de NRC aan het begin van het nieuwe jaar: 6 en 9 januari. Volgens de ene berekening zijn minstens vijftig miljoen moslims bereid geweld te accepteren om de islam te verdedigen.

Dat is een schrikbarend aantal. Wat betekent het verdedigen van de islam? Het verbranden van aan bladzijde van de Koran kan genoeg zijn om geweld op te roepen, de dader te lynchen of voor de rechter te brengen.

Lees verder

Schrijf een reactie

Opgeslagen onder Geloven vandaag

Woorden en gebaren gaan hun weg

Op het eind van weer een jaar kunnen vragen je bekruipen zoals: wat heeft dit jaar me gebracht? Was het een goed jaar? Een veelbelovend jaar? Was het succesrijk?

‘Woorden en gebaren gaan onopgemerkt en onzichtbaar hun weg, onderdrukking en geweld verspreidend of juist bevrijdend, troostend, hoop gevend.’

Zulke vragen dringen zich op, ook als je ze niet verwelkomt. Je kunt bezig zijn met het gebrek aan succes of met min of meer grote successen. Je bent een bekende Nederlander geworden, hebt veel geld verdiend, bent geslaagd in wat je wilde doen. Of je hebt hard gewerkt, maar niemand schijnt je gezien te hebben, je begeeft je van de ene schuld naar de andere, je naam blijft onbekend, of heeft door toedoen van jezelf of van anderen een negatieve klank gekregen. Zal het komende jaar beter zijn of slechter?

Succes heeft te maken met de vraag of en in hoeverre je je beloften aan jezelf en anderen hebt waargemaakt, als politicus, als zakenman; als geneeskundige, verpleegkundige. als kunstenaar, als vuilnisman, als schrijver. Het doet je goed een teken van waardering te krijgen, dat je iets van je belofte hebt waargemaakt. Hebben anderen je gezien?

Lees verder

1 reactie

Opgeslagen onder Geloven vandaag

Het koninkrijk dat kwam

Klik om het artikel in NRC te lezen.

In NRC-Handelsblad schreef Jona Lendering op 22 december het artikel ‘Wie was Jezus van Nazaret?‘, met als conclusie dat het Koninkrijk niet kwam. Met zijn visie op de historische Jezus ben ik het goeddeels eens. Toch verschilt mijn visie wezenlijk van de zijne.

Wetenschap over het verleden is een heikele zaak. Onze informatie is beperkt, we kunnen alleen maar proberen de waarheid te benaderen. Bovendien zijn wij betrokken bij het verleden als zijn erfgenamen. We hebben gevoelens en oordelen die we bij onszelf vaak niet opmerken.

Dit geldt te meer als het over personen gaat die de geschiedenis ingrijpend hebben veranderd, vaak zonder dat te weten. Het ‘kindeke Jezus’ bijvoorbeeld, aan wie NRC Wetenschap een artikel wijdde. Wat weten we van hem?

Lendering situeert Jezus in het verarmde platteland van Galilea rond welvarende Romeinse steden. Jezus stond in het midden van deze gemarginaliseerden. Ik zou eraan toevoegen dat er nog een andere spanningslijn liep: die tussen de rijke tempel en de bewoners van dit platteland die de tempelbelasting niet konden opbrengen. Dat bracht een extra religieuze spanning met zich mee. Ze stonden in het krijt bij de tempel en bij God.

Ook ik denk dat Jezus vrijwel zeker een leerling was van Johannes de Doper. Hij werd ook beïnvloed door andere religieuze bewegingen. Jezus was niet in alles uniek.

Lees verder

2 Comments

Opgeslagen onder Jezus, de Christus

Kwetsbaar wonen als zegen

Wonen, ergens thuis zijn, is de wens van iedere vluchteling. Het is de wens van ieder mens. Zelfs de ‘zwerver’ is op zoek naar een plaats waar hij of zij zijn/haar moede hoofd kan neerleggen wanneer het avond wordt, een droge plek, een veilige plaats. Dat kan een plek zijn onder de brug of een plaats in een duur, zielloos hotel.

Niet lang na de geboorte van Jezus vluchtten zijn ouders met hem naar het veilige Egypte, volgens het verhaal van Mattheüs.

Echt wonen betekent te eten hebben. De bewoonbaarheid neemt toe als je ter plekke voedsel kunt vinden en andere dingen die je denkt nodig te hebben.

Wonen is de weg weten, niet alleen van de ene plek naar de andere kunnen gaan, maar ook je plek tussen de andere mensen weten. Wie zijn de mensen hier die invloed hebben, macht? Aan wie kan ik mijn huissleutel in bewaring geven? Wie zorgt voor mijn poes of hond wanneer ik op reis moet?

Lees verder

Schrijf een reactie

Opgeslagen onder Bijbel