Verkiezingen zijn een loterij

In het oude Griekenland, bakermat van de democratie, was een verkiezing een loterij.

Wanneer er in Egypte een nieuwe leider van de Kopten gekozen moet worden, vindt er op het einde van de procedure een loting plaats. Twee briefjes met ieder een naam van een kandidaat die in de verkiezingsrondes boven zijn komen drijven, worden in een kelk of op een pateen gelegd en vervolgens moet een jongetje van een jaar of twaalf er een van kiezen.

Degene die zo gekozen wordt is de nieuwe patriarch van de Koptische kerk. De democratisch verkiezingen – met dien verstande dat vrouwen geen stem hebben – lopen uit op een loterij.

De idee om de procedure te laten uitlopen in een loterij komt waarschijnlijk voort uit verschillende bronnen en motieven. Zo voorkomt de Koptische kerk dat uiteindelijk de kerk verscheurd wordt door twee of meer rivaliserende fracties. De keuze wordt de kiesmannen uit handen genomen.

Benadrukt wordt dat de aanstelling in laatste instantie van God uitgaat. Niet een machtige leider beslist over het werpen van het lot, maar een onschuldig kind. De patriarch moet zelf geen slimme vos zijn, maar iemand die wordt als een kind.

De geschiedenis levert een ander sterk argument op. Als je kijkt naar de meer democratisch momenten in de Griekse, vooral Atheense, geschiedenis van de vijfde eeuw v. Chr. moet je vaststellen dat loting een grote rol speelde.

Lees verder

Schrijf een reactie

Opgeslagen onder Geloven vandaag

Niet-weten geeft een blik op waarheid

‘Zeggen het meeste niet te weten, kan ons helpen de feiten onder ogen te zien. Dat kan verlossend en bevrijdend zijn.’

Wanneer je in een nieuw theologisch naslagwerk naar het lemma ‘erfzonde’ zoekt, moet je niet verbaasd zijn als je het daar niet in terugvindt.

De geschiedenis van dit begrip is zeer complex. Augustinus (354-430), bisschop van Hippo in Noord Afrika en bovenal theoloog en schrijver heeft hierbij een belangrijke rol gespeeld. Hij was ooit, voordat hij christen werd, een manicheeër. De manicheeërs hadden een negatieve kijk op het lichaam.

Augustinus was ervan overtuigd dat alle mensen Gods welwillendheid nodig hadden. Dat vooronderstelde volgens hem dat alle mensen op een of andere manier bij God in de schuld stonden. Alle mensen waren betrokken bij de gemeenschappelijke bestemming van de mensheid, onafhankelijk van hun eigen beslissingen betreffende goed en kwaad.

Mensen geven zonde en dood door aan de volgende generatie. De zonde was bovenal een schending van de verticale relatie met God. De horizontale relatie van mensen onder elkaar kreeg minder aandacht.

Predikers en theologen hebben geworsteld met de erfenis van Augustinus. Zijn gedachtegoed had een geweldige invloed op de volgende generaties van theologen en pastores.

Lees verder

Schrijf een reactie

Opgeslagen onder Geloven vandaag

Een Amerikaanse revolutie

De Amerikanen van de Verenigde Staten hebben een grote eerbied voor hun grondwet. Voor ons is dit moeilijk na te voelen. Wij hebben ook een grondwet, maar die wordt gezien als een nuttig en zelfs noodzakelijk instrument, niet als de grond waarop de Nederlandse cultuur en geschiedenis gebouwd is. Amerikanen beschouwen hun grondwet als een zeer democratische tekst die vele landen min of meer hebben overgenomen.

‘De inrichting van de Amerikaanse democratie houdt de massa goeddeels buiten de deur.’

Zo democratisch is die grondwet ook weer niet. Ze is de grondwet van een gentleman’s republic. Een republiek die bestaat uit verstandige en evenwichtige heren die hun eigen belangen hebben en ze behartigen. Ze verschillen soms van mening, hebben lang niet altijd dezelfde belangen, maar zijn bereid onder het genot van een sigaar en een glas whisky compromissen te sluiten.

Ook de Nederlandse grondwet ging er aanvankelijk van uit dat de besluiten door de eerste en Tweede Kamer werden genomen in ‘gemeen overleg’. Dat was niet gemeen in de zin van agressief, maar gemeen in de zin van gemeenschappelijk overleg.

Lees verder

Schrijf een reactie

Opgeslagen onder Geloven vandaag

Thema geweld: opstap voor dialoog

Het ligt voor de hand dat we ons na de talrijke terroristische aanslagen afvragen wat de islam en geweld met elkaar te maken hebben. Dat zou wel eens een jarenlange studie kunnen vragen. Ik maak alleen maar enige opmerkingen.

De Kaaba in Mekka, het centrale heiligdom van de islam.

De interesse in de vraag hoe de islam zich verhoudt tot geweld roept allereerst de vraag op hoeveel moslims bereid zijn geweld toe te passen. De geleerden zijn het hier niet over eens, blijkt uit een discussie in de NRC aan het begin van het nieuwe jaar: 6 en 9 januari. Volgens de ene berekening zijn minstens vijftig miljoen moslims bereid geweld te accepteren om de islam te verdedigen.

Dat is een schrikbarend aantal. Wat betekent het verdedigen van de islam? Het verbranden van aan bladzijde van de Koran kan genoeg zijn om geweld op te roepen, de dader te lynchen of voor de rechter te brengen.

Lees verder

Schrijf een reactie

Opgeslagen onder Geloven vandaag

Woorden en gebaren gaan hun weg

Op het eind van weer een jaar kunnen vragen je bekruipen zoals: wat heeft dit jaar me gebracht? Was het een goed jaar? Een veelbelovend jaar? Was het succesrijk?

‘Woorden en gebaren gaan onopgemerkt en onzichtbaar hun weg, onderdrukking en geweld verspreidend of juist bevrijdend, troostend, hoop gevend.’

Zulke vragen dringen zich op, ook als je ze niet verwelkomt. Je kunt bezig zijn met het gebrek aan succes of met min of meer grote successen. Je bent een bekende Nederlander geworden, hebt veel geld verdiend, bent geslaagd in wat je wilde doen. Of je hebt hard gewerkt, maar niemand schijnt je gezien te hebben, je begeeft je van de ene schuld naar de andere, je naam blijft onbekend, of heeft door toedoen van jezelf of van anderen een negatieve klank gekregen. Zal het komende jaar beter zijn of slechter?

Succes heeft te maken met de vraag of en in hoeverre je je beloften aan jezelf en anderen hebt waargemaakt, als politicus, als zakenman; als geneeskundige, verpleegkundige. als kunstenaar, als vuilnisman, als schrijver. Het doet je goed een teken van waardering te krijgen, dat je iets van je belofte hebt waargemaakt. Hebben anderen je gezien?

Lees verder

1 reactie

Opgeslagen onder Geloven vandaag

Het koninkrijk dat kwam

Klik om het artikel in NRC te lezen.

In NRC-Handelsblad schreef Jona Lendering op 22 december het artikel ‘Wie was Jezus van Nazaret?‘, met als conclusie dat het Koninkrijk niet kwam. Met zijn visie op de historische Jezus ben ik het goeddeels eens. Toch verschilt mijn visie wezenlijk van de zijne.

Wetenschap over het verleden is een heikele zaak. Onze informatie is beperkt, we kunnen alleen maar proberen de waarheid te benaderen. Bovendien zijn wij betrokken bij het verleden als zijn erfgenamen. We hebben gevoelens en oordelen die we bij onszelf vaak niet opmerken.

Dit geldt te meer als het over personen gaat die de geschiedenis ingrijpend hebben veranderd, vaak zonder dat te weten. Het ‘kindeke Jezus’ bijvoorbeeld, aan wie NRC Wetenschap een artikel wijdde. Wat weten we van hem?

Lendering situeert Jezus in het verarmde platteland van Galilea rond welvarende Romeinse steden. Jezus stond in het midden van deze gemarginaliseerden. Ik zou eraan toevoegen dat er nog een andere spanningslijn liep: die tussen de rijke tempel en de bewoners van dit platteland die de tempelbelasting niet konden opbrengen. Dat bracht een extra religieuze spanning met zich mee. Ze stonden in het krijt bij de tempel en bij God.

Ook ik denk dat Jezus vrijwel zeker een leerling was van Johannes de Doper. Hij werd ook beïnvloed door andere religieuze bewegingen. Jezus was niet in alles uniek.

Lees verder

2 Comments

Opgeslagen onder Jezus, de Christus

Kwetsbaar wonen als zegen

Wonen, ergens thuis zijn, is de wens van iedere vluchteling. Het is de wens van ieder mens. Zelfs de ‘zwerver’ is op zoek naar een plaats waar hij of zij zijn/haar moede hoofd kan neerleggen wanneer het avond wordt, een droge plek, een veilige plaats. Dat kan een plek zijn onder de brug of een plaats in een duur, zielloos hotel.

Niet lang na de geboorte van Jezus vluchtten zijn ouders met hem naar het veilige Egypte, volgens het verhaal van Mattheüs.

Echt wonen betekent te eten hebben. De bewoonbaarheid neemt toe als je ter plekke voedsel kunt vinden en andere dingen die je denkt nodig te hebben.

Wonen is de weg weten, niet alleen van de ene plek naar de andere kunnen gaan, maar ook je plek tussen de andere mensen weten. Wie zijn de mensen hier die invloed hebben, macht? Aan wie kan ik mijn huissleutel in bewaring geven? Wie zorgt voor mijn poes of hond wanneer ik op reis moet?

Lees verder

Schrijf een reactie

Opgeslagen onder Bijbel

Ook de toekomst heeft charisma nodig

Toevallig zond in deze weken, waarin ik en anderen naar een nieuw huis verhuisden met alle chaos van dien, de tv een lezing uit over de evolutie (klik hier voor de uitzending van DWDD-University).

Spreker dr. Freek Vonk was voortreffelijk. Hij wist toehoorder en kijker mee te nemen in zijn boeiend verhaal, verrijkt door beelden uit de geschiedenis van mensen, dieren en planten.

Door deze drie levensvormen op zo een rij te zetten bega ik al een fout, in de ogen van deze charismatische spreker. Want ik suggereer hierdoor dat de mens de kroon is van de evolutie, haar doel en mogelijk haar eindbestemming.

Veel nieuws had Freek Vonk overigens niet te melden. Mij verraste enigermate dat voorwaarden tot de grote evolutie ten dele ontstonden door de komst van moleculen – of minder dan moleculen – van andere planeten op onze planeet.

Lees verder

Schrijf een reactie

Opgeslagen onder Geloven vandaag

Onze Vader: een vertaler is een verrader

nieuw-onze-vader

‘Een vertaler is een verrader’ zegt, vrij vertaald, een Italiaans spreekwoord. Talen zijn zo verschillend van elkaar dat je nooit letterlijk kan vertalen.

West-Europese talen hebben lidwoorden ‘de’, ‘het’, ‘een’. Oost-Europese talen hebben die niet. West-Europese talen verschillen onderling in de wijze van gebruik van de lidwoorden. Bepaalde nuances worden in elke taal anders weergegeven.

Elke vertaling is behelpen. Dat is nog sterker bij gedichten en liederen. Vooral als je de melodie niet wil veranderen en de maat wil behouden, kom je voor allerlei moeilijkheden te staan. De woorden zijn in de oorspronkelijke tekst korter en hebben misschien geen lidwoorden; je houdt ruimte over en je moet aanvullen zonder onrecht te doen aan de tekst. Of omgekeerd: je hebt minder ruimte en moet samenvatten. Het kan dagen duren voordat je een goede oplossing hebt gevonden.

Op de eerste zondag van de Advent is een nieuwe tekst, een nieuwe vertaling van het Onze Vader in de katholieke Kerk ingevoerd, op aanwijzing van de bisschoppen.

Lees verder

4 Comments

Opgeslagen onder Bijbel

Sacramenten als heilige scheikunde

De tijd, vlak voor de Advent, is het moment dat in de katholieke kerk in Nederland het directorium onder de parochies, priesters en pastorale werkers wordt verspreid.

Het directorium is de kalender van het liturgisch jaar. Voor elke dag in het jaar wordt aangegeven of er een kerkelijk feest is, welk feest, welke heilige herdacht wordt, in de hele kerk of in welke orde of congregatie. Er wordt aangegeven welke Bijbelteksten kunnen of moeten gelezen worden.

Wat moet iemand die geen gluten of alcohol kan verdragen met de communie?

Met glutenvrij brood of druivensap kun je geen eucharistie vieren… ‘Dit is eerder heilige scheikunde dan theologie.’

De samenstelling moet een hele klus zijn. 157 bladzijden nauwkeurig werken. Naast het directorium is er een bijlage van 224 bladzijden. Deze bijlage bevat liturgische documenten, meest regels betreffende de zondagsviering, gezangen (welke mogen gezongen worden), andere kalenders en kerkgebouwen (o.a. sluiting). Ik pakte het boekje en bij het open slaan bleef mijn vinger haken bij bladzijde 27. Een mijn collega overkwam precies hetzelfde, ook bladzijde 27. Een teken van God? Ik denk van niet.

Lees verder

Schrijf een reactie

Opgeslagen onder Vieringen en sacramenten