Het hart van de Eucharistie

Kardinalen concelebreren met de paus, dat is te zien aan hun uitgestoken handen tijdens het gezamenlijk uitspreken van de 'instellingswoorden', die alleen priesters mogen uitspreken. Concelebratie bestaat pas sinds het Tweede Vaticaans Concilie in de jaren 60 van de vorige eeuw.

Onlangs kwam ik een bejaarde priester tegen die op een zondag naar het jaargetijde van zijn overleden zus was gegaan. Hij ging niet zelf voor. Een pastoraal werker leidde de dienst: er was geen consecratie, wel een communiegang.

Toen ik vroeg hoe hij de dienst ervaren had, zei hij, dat naar zijn gevoel het hart van de Eucharistie weggesneden was. Voor hem was de consecratie het hart van de Eucharistie. Dat is volgens velen het moment dat door de woorden van de priester brood en wijn veranderen in het lichaam en bloed van Christus. Dit gebeuren was volgens hem het hoogtepunt van de Eucharistie.

Offer

Daarmee wordt de voorganger, de priester, bijzonder belangrijk. Hij spreekt de instellingswoorden uit en hij is de enige die dat mag doen. De eucharistische devotie van de laatste eeuwen is gebaseerd op het belang van de consecratie. Maar in die tijd werd er betrekkelijk weinig ter communie gegaan. Als men ter communie ging, deed men dat op zondag in de vroegmis, waarna men later naar de hoogmis ging zonder ter communie te gaan.

De Instructie Redemptionis Sacramentum uit het jaar 2004 laat er geen twijfel over bestaan dat de consecratie belangrijker is dan de communiegang. Het woord ‘maaltijd’ komt in deze instructie alleen voor in nummer 38 waarin gezegd wordt: dat de Eucharistie niet alleen een maaltijd is, maar vooral een offer.

Paulus had het mis

Hoewel de Instructie nergens de naam van de apostel Paulus noemt, is het duidelijk dat hij gedesavoueerd wordt. In nummer 77 zegt de Instructie dat de viering van de Heilige Mis geen onderdeel mag zijn van een gemeenschappelijke maaltijd, en niet in verband gebracht mag worden met een feestmaal. De Eucharistie mag niet gevierd worden in een eetkamer of feestzaal, noch in een kamer waar voedsel aanwezig is, noch op een plek waar de deelnemers tijdens de viering zelf aan tafel zitten.

Als om zwaarwegende redenen de Mis gevierd moet worden op dezelfde plaats waar later wordt gegeten, moet er een duidelijke tussentijd tussen het einde van de mis en het begin van de maaltijd. Ook mag er tijdens de viering van de Mis geen gewoon voedsel aan de gelovigen voorgezet worden. Het is duidelijk: wat Paulus heeft gedaan mag niet. Volgens de schrijver van de Instructie had hij het mis door de Eucharistie te vieren in het kader van een maaltijd.

Maaltijd

Niet alleen Paulus moeten we dan verwijten maken, maar de hele jonge kerk. Want er zijn redenen om aan te nemen dat de Eucharistie niet ontstaan is uit het laatste avondmaal maar vanuit de vieringen van de gezamenlijke maaltijden. We vinden geen afbeeldingen die verwijzen naar het laatste avondmaal in de jonge kerk, wel afbeeldingen die verwijzen naar de broodvermenigvuldiging.

De verhalen van de broodvermenigvuldiging hebben oorspronkelijk mede de jonge Kerk geïnspireerd tot het vieren van wat wij de Eucharistie noemen. De verhalen van de broodvermenigvuldiging hebben al een eucharistisch karakter. In de oudste liturgie die wij hebben, de Didache, verwijst de beker naar het woord van Jezus: ‘Ik ben de ware wijnstok’ (Joh 15, 1) en naar de oudere beelden zoals Israël als de wijnstok.

Het lijkt me dus dat meer dan de consecratie het delen van brood en wijn het hart is van de Eucharistie. Dan worden wij het lichaam van Christus en als zodanig de wereld ingezonden.

Deel!Email this to someoneShare on FacebookShare on LinkedInTweet about this on TwitterShare on Google+Print this page

5 Comments

Opgeslagen onder Kerk

5 Responses to Het hart van de Eucharistie

  1. A.Lascaris

    1Cor 11, 20-22 is not about the place of celebrating the Eucharist, but about people, slaves and employees who come late and nothing is left for them. St Paul’s letter shows that already early on Christians made a connection between eucharist, death, resurrection and the last supper; it does not say that the last supper (missing in St. John) was the origin of celebrating the Lord’s supper. I do not suggest that sacrifice makes communion unimportant. It is not good enough to simply repeat the formulas of the past in a changing world. We have to reflect.

  2. Johannes Belt

    Offer of communie, horizontaal of verticaal, eerbiedend (latreutisch) of bevrijdend (soteriologisch). Jezus ons bevrijdt en wij elkaar bevrijden. Hierbij denk ik aan kardinaal Avery Dulles die een prachtige Katholieke ‘levensopvatting’ hanteerde . Binnen de Katholieke ‘levensopvatting is er sprake van ‘en, en’ in plaats van het meer op afscheiding gerichte ‘of, of’ (sola). Dit laatste, het benadrukken van slechts één aspect van het brede spectrum van geloof en geloofsuitingen en haar geschiedenis is vaak de aanleiding geweest tot schisma’s. Laten we de volheid van de Catholica beleven. Offer en Communio Door Hem, en met Hem en in Hem.

    Gedachtenis van de H. Dominicus

  3. As an American, I might not be entitled to cut in on this conversation, but it seems as if a major theological error is to be found here. First, there is of course the dubious nature of asserting your own validity against a teaching not only of the Congregation for the Doctrine of the Faith (and what is, by virtue of that instruction, at the very least a conclusion definitively taught by the Magisterium, and which should thus be held by a religious obsequium of intellect and will) but also supported by numerous other clearly dogmatic teachings – notably, the Council of Trent (Session 22 in its entirety) and Vatican II (many places; eg, Sacrosanctum Concilium, 7). This is an element of divine faith (de fide credenda; as given in “Professio Fidei”). Second, your historical reconstruction of the origin of the Eucharist is dubious. The earliest reference to the Eucharist, in St. Paul (1 Cor. 11:23-26), makes clear the connection to the Last Supper, not to merely celebratory meals. A full look at this is too much for a comment box, however. Third, there is no assertion that because the Eucharist is a true sacrifice that communion is not important – that’s a complete non sequitur. The Eucharist is *both* sacrifice and meal, much like the Lord’s Supper itself (“Take eat” – the meal; “which will be given up for you” – and sacrifice). One need not make them exclusive. Finally, St. Paul clearly affirms the separation of the Eucharist from other meals in the same instruction on the Eucharist, making exactly the same point as Redemptionis Sacramentum – St. Paul is in perfect agreement with the Catholic Church’s teaching on this (1 Cor. 11:20-22).

  4. Het gaat er om de verticale beleving met het horizontale te verbinden. Na de mislukking in de jaren zestig zitten we nu in een restauratieve periode. Stelt de Kerk het verticale te zeer centraal dan loopt zij het gevaar meer een Broederschap van prieters te worden, mogelijk uitmondend in een sekte. Wordt de medemenselijkheid te zeer centraal gesteld dan is de kans aanwezig op weer een politieke partij. Een oplossing kan niet alleen op centraal niveau worden gevonden. Hard nodig is een evenwicht tussen decentralisatie (pluriformiteit) en (mondiale) eenheid. In ieder geval niet langer uiterlijke dingen centraal regelen, zoals (uniforme) kleding, rituelen, gezang, het geslacht van de voorganger en diens/haar gehuwd zijn. Mogelijk dus meer aan eenvoud en meerzijdigheid.

  5. Paulus

    Ja, als wij als wijnstok weer eens zouden gaan bloeien, onze loten goede druiven en wijn zouden produceren, dan zijn wij de echte levende verkondigers aan het worden, loten aan de ware wijnstok Jezus.
    Maar ‘de kerk’ zegt a.h.w. (en daarmee schoffeert zij de psalmist die de vrouw een vruchtbare wijnstok noemt): “De vrouw is geen vruchtbare wijnstok, noch haar kinderen als loten van haar.” Dat moet toch de conclusie zijn als zij niet mag voorgaan!?! Waarom mag zij volgens de ‘kerk’ geen loten, druiven, wijn produceren, als voorganger, zoals de wijnstok dat voordoet? Zij heeft toch ook Jezus gebaard volgens de psalmist als haar loot? Die is toch een uiterst vruchtbare wijnstok geworden? Rara, hoe kan dat volgens de ‘kerk’?
    Door de vrouw te schofferen als gelijkwaardig aan de man, zet je de psalmist, de vrouw en Jezus als wijnstokken aan de kant. Anders kan ik het niet uitleggen. Probeer het maar. Ik sta ervoor open.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *