Onze Vader: een vertaler is een verrader

nieuw-onze-vader

‘Een vertaler is een verrader’ zegt, vrij vertaald, een Italiaans spreekwoord. Talen zijn zo verschillend van elkaar dat je nooit letterlijk kan vertalen.

West-Europese talen hebben lidwoorden ‘de’, ‘het’, ‘een’. Oost-Europese talen hebben die niet. West-Europese talen verschillen onderling in de wijze van gebruik van de lidwoorden. Bepaalde nuances worden in elke taal anders weergegeven.

Elke vertaling is behelpen. Dat is nog sterker bij gedichten en liederen. Vooral als je de melodie niet wil veranderen en de maat wil behouden, kom je voor allerlei moeilijkheden te staan. De woorden zijn in de oorspronkelijke tekst korter en hebben misschien geen lidwoorden; je houdt ruimte over en je moet aanvullen zonder onrecht te doen aan de tekst. Of omgekeerd: je hebt minder ruimte en moet samenvatten. Het kan dagen duren voordat je een goede oplossing hebt gevonden.

Op de eerste zondag van de Advent is een nieuwe tekst, een nieuwe vertaling van het Onze Vader in de katholieke Kerk ingevoerd, op aanwijzing van de bisschoppen.

Nu ja, een kleine nieuwe verandering, middenin:

‘en vergeef ons onze schulden

zoals ook wij vergeven aan onze schuldenaren

en breng ons niet in beproeving’…

Is dit een verbetering? Op het eerste gezicht niet. Wie struikelt niet over het woord ‘schuldenaren’? Je moet goed nadenken en zelfs een woordenboek raadplegen om de betekenis te achterhalen.

De beste vertaling van het Griekse woord is ‘debiteuren’. Dat staat er ook in het Latijn: debitores. Maar ‘debiteur’ is wel een erg Frans klinkend woord en doet vooral aan geld denken. Het gaat hier niet uitsluitend over geld. Evenmin gaat het hier uitsluitend om een moreel falen, om ‘zonde’.

Rembrandts verloren zoon en vergevende vader. Het Bijbelse beeld voor schuld vergeven gaat niet over geld of moraal, maar over elkaar leven geven.

Rembrandts verloren zoon en vergevende vader. Het Bijbelse beeld voor schuld vergeven gaat niet over geld of moraal, maar over elkaar leven geven.

Zo is het Onze Vader vooral gebeden: als een gebed om zonden kwijt te raken, moralistisch dus. Het ging daarbij meest om kleine zonden. We mogen hier denken aan geld, grond, bezit, leningen van het ene individu naar een ander, maar ook, denk ik, van de ene staat naar een andere.

Het gaat niet om een zegen en een kruis erover. Het gaat om vergeving in de zin van kwijtschelding. Een kind staat in het krijt bij zijn ouders. Deze grote, beter nog deze diepe, schuld aan je ouders wordt je kwijtgescholden doordat jij op jouw beurt zorg hebt voor jouw kinderen, hun kleinkinderen of bij gebrek aan eigen kinderen door wat je in het algemeen voor kinderen en volwassenen doet.

We worden aangespoord de schulden die anderen bij ons hebben aan hen kwijt te schelden. Dan ontstaat er een wereld waar niemand nog schulden heeft. Maar hoe vertaal je dit in goed lopend Nederlands? ‘Zoals wij van anderen hun schulden kwijtschelden.’ Er is vast nog iets beters. Zoeken maar.

Een verbetering is: ‘En breng ons niet in beproeving’.

‘Bekoring’ is ook hier te eenzijdig moralistisch. Het is natuurlijk goed niet in de bekoring te komen iets slechts te doen, bijvoorbeeld je buurmeisje te verkrachten. Dit kan vergaande gevolgen hebben waarbij de dader baan, huis en partner verliest en het slachtoffer kan heel haar leven door het gebeuren vervolgd worden.

Door zo een gebeurtenis ontstaat een chaos, een crisis. Die betekenis is bedoeld met ‘beproeving’. Deze beproeving kan ook ontstaan door een natuurramp, een financiële ramp, een breuk in de relaties. Je kunt hopen en bidden dat zoiets je niet overkomt.

Ten slotte: ‘Maar verlos ons van het kwade’. Hier zou ik de voorkeur geven aan het minder abstracte ‘de kwade’. Ik denk dan niet aan een satan of boze geest, maar aan mensen die een bedreiging vormen voor jou en anderen.

Er is nog meer te zeggen over de tekst van het Onze Vader. Voorlopig is dit wat mij betreft genoeg.

Deel!Email this to someoneShare on FacebookShare on LinkedInTweet about this on TwitterShare on Google+Print this page

4 Comments

Opgeslagen onder Bijbel

4 Responses to Onze Vader: een vertaler is een verrader

  1. M.Heijbers o.p.

    Dag Riet,
    Een goede kijk vind ik jouw uitleg. De gevoelswaarde
    van elke taal speelt een grote rol, die kun je niet zomaar
    overzetten in een andere taal, in dit geval de vlaamse.

  2. M.Heijbers o.p.

    Het bovenstaande vind ik een goede uitleg.
    De gevoelswaarde die in iedere taal verborgen zit, is niet zomaar over één kam te scheren met een andere ,
    in dit geval de Vlaamse taal.

  3. John Belt

    Beste pater Lascaris,

    Graag wil ik U bedanken voor uw artikeltje over de veranderingen die de Nederlandse Katholieke Kerk heeft aangebracht in de vertaling van het Onzevader. In het bijzonder wil U bedanken voor uw karakterisering zoals het Onzevader vooral gebeden is: “moralistisch, de zegen en een kruis erover”. Ik herkende hierin hoe mij in de jaren vijftig mij het Onzevader geleerd is. De kunst voor mij is nu om het Onzevader niet meer moralistisch te bidden.

    Maar wat ik in uw uiteenzetting mis, zoals dit trouwens ook het geval is bij de uiteenzettingen over de ”verbeteringen” die door de officiële Nederlands-Vlaamse commissie zijn voorgesteld, is het perspectief van het Aramese Onzevader dat een grotere verdieping en uitbreiding kan opleveren. Auteurs aan wie ik in dit opzicht veel te danken heb, zijn N.Douglas-Klotz en R.A.Errico.

    Mijn vraag aan U is of U aan deze Aramese oosterse benadering gedacht heeft en zo ja, waarom U hieraan geen aandacht hebt besteed.

    Ik ben benieuwd naar uw reactie.

    John Belt j.belt@planet.nl

  4. Riet Siefken-Heijbers

    Ik zou het toegejuicht hebben, als we als christenen samen hetzelfde Onze Vader zouden kunnen bidden. Maar tot nu toe is men het nog niet eens kunnen worden. Hopelijk wel in de toekomst.
    Schuldenaren, aan dit woord zijn de protestanten al gewend. Voor ons katholieken is het moeilijk. Vergeef ons onze schuld, zoals ook wij aan anderen hun schuld vergeven, is veel duidelijker, zeker voor kinderen. Wij vragen aan God, of Hij ons onze schulden wil vergeven. Het woord schuld houdt voor mij ook in: de kleine tekortkomingen in het dagelijks leven. Ik kan misschien woorden zeggen, waarmee ik ongewild anderen pijn doe. Ik ben niet volmaakt. Zo ook is mijn naaste niet volmaakt. Het goed leren omgaan met elkaar als broeders en zusters, als kinderen van EEN Vader, is de moeite waard. Zo wordt de vrede bevorderd. Waarom zou dat moralistisch zijn? Het gaat om de navolging van wat Jezus ons heeft voorgeleefd.
    Dus, zoals God mij vergeeft, zo moet ik ook aan anderen vergeven.(Matth.18,21-35).
    Dan het woord beproeving. Volgens mij is beproeving iets, wat je overkomt.
    Bv. jij of je echtgenoot/kind krijgt een ongeneeslijke ziekte en sterft jong. Dit is een beproeving. Ook zal het kwade, dat mensen elkaar aandoen, bv.oorlog, voor onschuldige slachtoffers een beproeving zijn. In dit geval is de beproeving het gevolg van de zonde.
    Het woord bekoring betekent verleiding. Of: zoals de protestanten zeggen: verzoeking. Dat laatste is een goed woord, en gaat meer in de richting van de oecumene. Denk aan het Duitse Versuchung.
    Voor de rest: ik blijf gewoon het Onze Vader bidden, zoals ik het van mijn ouders heb geleerd, en ik raad anderen aan, dit ook te doen. Wij moeten ons niet gedragen als makke schapen en ja-knikkers.
    Maar wie wel het nieuwe Onze Vader wil bidden, die mag het doen!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *